نقشه استان فارس

استان فارس

فارس
نقشه
موقعیت	ایران
زبان	فارسی
مساحت	۱۳۳٫۱۰۰ کیلومتر مربع
جمعیت	۴٬۳۳۶٬۸۷۸ نفر
مذهب	شیعه
مرکز	شیراز

استان فارس یکی از ۳۰ استان کشور ایران است، مرکز آن شیراز است.

نام

فارس و فارسی شکل عربی‌ شده پارس و پارسی هستند. نام زبان فارسی برگرفته از نام قدیم این منطقه، پارس بزرگ، است که به علت حکومت شاهان هخامنشی به کل منطقهٔ ایران اعمال می‌شد.

تاریخ

استان فارس مرکز امپراطوری بزرگ هخامنشیان به پایتختی پاسارگاد و تخت جمشید بوده است. پیش از اسلام دو پادشاه بزرگ ایرانی بنام‌های کورش بزرگ و اردشیر بابکان از این ناحیه برخواستند و به ترتیب سلسله‌های بزرگ هخامنشی و ساسانی را پدید آوردند. اسکندر نیز بعدها تعدادی شهر در این استان تأسیس کرد. فارس بین سلسله‌های بسیاری دست به دست شد و آثار باستانی و تاریخی زیادی از آن‌ها بجای ماند که هر کدام به عنوان میراث جهانی ارزش‌های خود را دارند و بازگوکننده تاریخ استان، ایران و غرب آسیا هستند. ویرانه‌های پاسارگاد ، بیشاپور، تخت جمشید، حمام خانه دهکهنه(لامرد)و شهر گور و کاخ ارشیر فیروزآباد همگی بیانگر این موضوع است. بعد از اسلام نیز استان فارس مرکز سلسله‌های آل بویه و زندیه بوده است و در دوران قاجاریه نیز از مراکز مهم حکومتی بوده است.

جغرافیا

طبیعت استان فارس

استان فارس تقریباً در جنوب ایران قرار دارد. از شمال به استان اصفهان، از شرق به استان یزد و استان کرمان، از جنوب به استان هرمزگان، از غرب به استان بوشهر و از شمال غربی به استان کهگیلویه و بویراحمد محدود است. پهناوری آن ۱۳۳٬۱۰۰ کیلومتر مربع و میانگین بلندی آن از سطح دریا ۱۵۴۰ متر است. بلندترین قله فارس کوه بل واقع در جنوب شهر اقلید است که در تمام فصول گرم سال پوشیده از برف است.

	یزد	اصفهان	کهکیلویه و بویراحمد
	کرمان		بوشهر
		فارس
	هرمزگان	هرمزگان	بوشهر

آب و هوا

نمودار آب و هوا برای شیراز

ژ

ف

م

آ

م

ژ

ژ

آ

س

اُ

ن

د

 

 

80

 

12

-0

 

 

50

 

15

1

 

 

49

 

19

5

 

 

31

 

24

9

 

 

7

 

31

13

 

 

0

 

36

17

 

 

1

 

38

20

 

 

0

 

37

19

 

 

0

 

34

14

 

 

5

 

28

9

 

 

21

 

21

4

 

 

63

 

14

1

دما بر حسب سلسیوس • مجموع بارش بر حسب میلی‌متر

معادل در واحدهای انگلیسی

ژ	ف	م	آ	م	ژ	ژ	آ	س	اُ	ن	د
3.1   54 31	2   58 34	1.9   66 41	1.2   75 47	0.3   87 56	0   97 63	0   100 68	0   99 66	0   93 57	0.2   82 48	0.8   69 39	2.5   58 33
دما بر حسب فارنهایت • مجموع بارش بر حسب اینچ

سه ناحیه آب و هوایی گوناگون در استان فارس وجود دارد. نخست ناحیه کوهستانی شمال و شمال غربی با زمستان‌های نسبتاً سرد و تابستان‌های معتدل. دوم نواحی مرکزی با زمستان‌های نسبتاً بارانی و معتدل و تابستان‌های گرم و خشک. ناحیه سوم در جنوب و جنوب شرقی دارای زمستان‌های معتدل و تابستان‌های بسیار گرم است.

جمعیت

جمعیت استان بر پایهٔ آخرین سرشماری در سال ۱۳۸۵ به تعداد ۴٬۳۳۶٬۸۷۸ نفر بوده است که شهرستان شیراز با ۱٬۶۷۶٬۹۲۷ نفر بیش از ۳۹٪ جمعیت استان را در خود جای داده‌است. پس از شیراز شهرهای مرودشت با ۲۶۹٬۳۲۰نفر و کازرون با ۲۴۳٬۸۰۶نفر و لار با ۲۰۵٬۵۷۹نفر و فسا با ۱۹۱٬۸۰۶نفر پرجمعیت‏ترین شهرستان‌های استان هستند.

تخت جمشيد

زبان‌ها

زبان بیشینهٔ مردم استان زبان فارسی است. اما گویش‌هایی مانند لارستانی، قشقایی، سیوندی، دوانی و لری نیز در این استان رواج دارد. گویش مردم سیوند فارس به دلیل آمیخته نشدن با عربی و تعلق به زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال غربی درخور اهمیت است. گویش لارستانی نیز از گویش‌های ایرانی جنوب غربی به شمار می‌رود که با گویش‌های فارسی، لری و تاتی هم‌خانواده‌است.  عشایر قشقایی به گویش ترکی قشقایی سخن می‌گویند. گویش قشقایی و گویش آذربایجانی از یک خانواده‌اند. گویش لری نیز در شهرستان ممسنی رواج دارد.

اقتصاد

اقتصاد استان فارس بر پایه کشاورزی بنا شده و صنعت سهم نا چیزی در اقتصاد استان ایفا می‌کند. استان فارس مرکز تولید گندم ، مرکبات وانجیر ایران است.

صنایع و محصولات

غلات (گندم و جو)، مرکبات، میوه‌جات، خرما، چغندر قند و پنبه، جزو فرآورده‌های کشاورزی استان فارس هستند. صنایع پتروشیمی، پالایشگاه نفت، لاستیک‌سازی، صنایع الکترونیکو کارخانه‌جات قند، از مهم‌ترین صنایع استان فارس به شمار می‌آیند.فلفل ظفرآباد از محصولات کشاورزی معروف این استان است.استان فارس از سال ۱۳۵۷ تا کنون رتبه اول تولید گندم در کشور را به خود اختصاص داده است.شهرستانهای اقلید و مرودشت رتبه داران این محصول پرارزش هستند.

راه هوایی

استان فارس دارای ۳ فرودگاه بین المللی در شهرهای شیراز ، لار و لامرد است. که ارتباط شهرهای لار لامرد را بصورت هوایی با کشور های حاشیه خلیج فارس بصورت هوایی تعریف مینماید.فرودگاه شیراز بعد از فرودگاه امام خمینی تهران مجهزترین فرودگاه ایران است. فرودگاه اقلید نیز در آینده ای نزدیک به بهره برداری می رسد.

راه آهن

پس از گذر حدود ۸۰ سال از ورود راه آهن به ایران ، قطار شیراز -اقلید - اصفهان در ۱۴ خرداد سال ۱۳۸۸ به بهره برداری آزمایشی رسیدو استان فارس بعنوان یکی از آخرین استان های ایران به شبکه حمل و نقل ریلی کشور پیوست.عملیات قطار شیراز بوشهر نیز در سال ۱۳۸۷ در دو قطعه از سمت بوشهر شروع شده است. مطالعات قطار شیراز - کرمان . شیراز - اهواز و( یزد - اقلید - یاسوج) در حال انجام است.

آزاد راه و بزرگراه

در استان فارس تنها ارتباط شیراز با اصفهان بصورت بزرگراه تعریف شده است و در این استان آزادراه وجود ندارد. عملیات ساخت آزادراه شیراز - اصفهان از سال ۱۳۸۷ شروع شده است که با بهره برداری از آن که از شهرستان اقلید می گذرد, فاصله شیراز تا اصفهان حدود ۱۰۰ کیلومتر کاهش می‌یابد.

گردشگری

استان فارس با داشتن بیش از ۲۲۸ جاذبه طبیعی و گردشگری از استان های مبدا گردشگران داخلی و خارجی محسوب می‌شود.

صنایع دستی

قلمزنی نقره، قلابدوزی با ابریشم، خاتم کاری، شیشه گری و سایر انواع صنایع دستی، گیوه بافی، سفالگری، قالیچه، جاجیم (فرش نفیس بافته از پشم و پنبه)، گلیم (فرش بافته از موی بز).

سوغات

در شیراز آبلیمو و عرقیجات تهیه می‌شود. شیراز هم‌چنین به خاطر یک نوشیدنی خاص به نام فالوده شهرت دارد. از دیگر سوغات مهم استان می‌توان به انواع شیرینی‌ها چون حلوای ارده، نان یوخه، لوز، مسقطی، حاجی بادام و نان کلوچه‌ای یا کماچ فسا و همچنین گلاب و عرقیات میمند اشاره نمود.همچنین میتوان گردو و زعفران اقلید را بعنوان سوغات دیگراستان نام برد.

جاذبه‌ها و آثار تاریخی

• حوضچه دختر گبر شهرستان اقلید
• آتشکده جهرم معروف به قدمگاه
• چنار هزار ساله استهبان
• مسجد جامع کبیر نی‌ریز
• دروازه قرآن
• آرامگاه حافظ
• آرامگاه سعدی
• بنای نارنجستان قوام الملک
• باغ دلگشا
• تخت جمشید

نقش رستم

• نقش رستم
• فهلیان و کوه سه‌تلان
• نقش رجب
• پاسارگاد
• خانه زینت الملوک
• ارگ کریمخان
• بیشاپور
• تمب بت
• برج‌های سنگی
• کاخ اردشیر بابکان
• کاخ ساسانی سروستان
• قلعه دختر
• سیوند
• بازار وکیل
• حمام وکیل
• مسجد وکیل
• سرای مشیر
• مسجد جامع اسیر
• مسجد عتیق
• حرم شاهچراغ
• حرم علی بن حمزه
• آرامگاه شاه شجاع
• بازار مسگرها
• بازار مشیر نو
• مسجد نصیرالملک
• موزه پارس
• موزه تاریخ طبیعی فارس
• باغ هفت‌تنان (موزه سنگ‌های تاریخی)
• کلیسای ارامنه
• کلیسای شمعون غیور
• مدرسه خان
• آرامگاه خواجوی کرمانی
• اشکفت بلند
• سرای مشیر
• مسجد جامع فسا
• مسجد جامع میمند
• امامزاده اسماعیل میمند
• بند بهمن کوار
• آتشکده کاریان جویم
• مسجد جامع جویم

گردشگاه‌ها

• باغ ارم
• باغ عفیف آباد

باغ ارم شيراز

• باغ دلگشا
• باغ نظر
• باغ جهان نما
• چشمه رسول الله اقلید
• پارک جنگلی انقلاب اقلید
• امام زاده عبدالرحمان اقلید
• مسجد جامع اقلید

غار سنگ شکنان جهرم

• قلعه گبری جهرم
• قدمگاه کوروش جهرم
• مسجد جامع جهرم
• امام زاده فضل بن موسی(ع) برادر اصلی امام هشتم(ع) جهرم
• گلستانهای محمدی میمند
• بهشت گمشده
• نرگس زار
• دریاچه پریشان
• آبشار مارگون
• لیدوما
• ابشار طارم نی ریز
• خرمن کوه فسا
• تنگ آتشگاه میمند
• آبشار رحمت آباد جویم
• چشمه سرچشمه جویم

تقسيات كشوري

1. استهبان
2. آباده
3. اقلید
4. بوانات
5. جهرم
6. داراب
7. رامجرد
8. زاهدشهر
9. سپیدان
10. شیراز
11. فسا
12. فیروزآباد
13. سعادت شهر
14. سروستان
15. صفاشهر
16. مهر
17. خرامه
18. کازرون
19. لار
20. لامرد
21. مرودشت
22. ممسنی
23. خنج
24. نیریز
25. قطرویه
26. رستم

استان فارس

	استان فارس
مرکز	شیراز
شهرستان‌ها	آباده • ارسنجان • استهبان • اقلید • بوانات • پاسارگاد • جهرم • خرم‌بید • خنج • داراب • رستم • زرین‌دشت • سپیدان • سروستان • شیراز • فراشبند • فسا • فیروزآباد • قیر و کارزین • کازرون • لارستان • لامرد • مرودشت • ممسنی • مهر • نی‌ریز
شهرها	آباده • آباده طشک • اردکان • ارسنجان • استهبان • اسیر • اشکنان • افزر • اقلید • اهل • اوز • ایج • ایزدخواست • باب‌انار • بالاده • بنارویه • بهمن • بیرم • بیضا • جنت‌شهر • جهرم • جویم • حاجی‌آباد • خاوران • خرامه • خشت • خنج • خور • داراب • داریان • دهرم • رامجرد • رونیز • زاهدشهر • زرقان • سده • سروستان • سعادت‌شهر • سورمق • سوریان • سیدان • ششده • شهر پیر • شیراز • صغاد • صفاشهر • علامرودشت • فتح‌آباد • فراشبند • فسا • فیروزآباد • قائمیه • قادرآباد • قطب‌آباد • قیر • کازرون • کامفیروز • کره‌ای • کنارتخته • کوار • گراش • گله‌دار • لار • لامرد • لپویی • لطیفی • مرودشت • مشکان • مصیری • مهر • میمند • نوجین • نودان • نورآباد • نی‌ریز • وراوی
جای‌های دیدنی	آتشکده کازرون • آرامگاه حافظ • آرامگاه سعدی • ارگ کریمخانی • بازار وکیل • باغ ارم • باغ دلگشا • باغ عفیف‌آباد • برم دلک • بند امیر • بیشاپور • پاسارگاد • تخت جمشید • تمب بت • تنگه بلاغی • حمام وکیل • دریاچه پریشان • قلعه دختر فیروزآباد • کاخ سروستان • کاخ اردشیر بابکان • کعبه زرتشت • مسجد وکیل • نارنجستان قوام • نقش رجب • نقش رستم
فهرست روستاهای استان فارس

نقشه استان گيلان

گيلان

گیلان
نقشه
موقعیت	ایران
زبان	گیلکی
نژاد	کاسپی
مساحت	۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع
جمعیت	۲٫۷ میلیون نفر
تراکم	172 نفر در کیلومتر مربع
مذهب	شیعه علوی
مرکز	رشت

گیلان منطقه‌ای جغرافیائی به مرکزیت کلانشهر رشت است که شامل بخشهای شمالغربی رشته کوه البرز و بخش غربی کرانه‌های جنوبی دریای کاسپين يا خزر ترکي می‌باشد. این منطقه استان گیلان را شامل می‌شود. گیلان ، در کشور جمهوری اسلامی ایران وافع است . طبیعت گیلان سرسبز و پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است.

جغرافیای طبیعی

رشته کوه‌ البرز، با ارتفاع متوسط ۳۰۰۰ متر، همانند دیواری در باختر و جنوب آن کشیده شده است. بلند مرتبه ترین ارتفاع گیلان، کوه سماموس، واقع در شهرستان رودسر است که پس از کوه دماوند، مرتفع‌ترین کوه رشته کوه البرز است. گیلان، جز از طریق دره منجیل، راه زمینی دیگری به فلات ایران ندارد. گیلان، از طریق چابکسر با استان مازندران و از طریق آستارا با جمهوری آذربایجان، راه زمینی دارد. در قاسم آباد، فاصله دریا با کوه، به کمترین حد خود می‌رسد.

	دریای خزر	دریای خزر	جمهوری آذربایجان
	مازندران		اردبیل
		گیلان
		استان قزوین	زنجان

این منطقه، از شمال با دریای خزر و کشورهای مستقل قفقاز، از غرب با استان اردبیل، از جنوب با استانهای زنجان و قزوین و از شرق با استان مازندران هم‌جوار است.

جغرافیای سیاسی

یک سال پس از تصویب متمم قانون اساسی یعنی در سال 1325 هجری قمری تشکیل ایالات و ولایات به تصویب دومین دورهٔ قانونگذاری مجلس شورای ملی رسید. در این قانون ولایت چنین تعریف شده است: قسمتی از مملکت که دارای یک شهر حاکم نشین و توابع باشد اعم از اینکه حکومت آن تابع پایتخت یا تابع مرکز ایالتی باشد. در آن زمان گیلان جز 12 ولایت ایران بود. پس از این قانون اولین قانون مدون تقسیمات کشوری در آبانماه 1316 تهیه و تصویب شد. بر اساس این قانون ایران به استان های شمال،غرب،جنوب،شمال غرب،شمال شرق و مکران تقسیم شد. بر طبق این تقسیم بندی شهرستان گیلان از توابع استان شمال بود و شامل مناطق زیر بود:

1- حومه فومنات- صومعه سرا- لشت نشا- کوچصفهان(مرکز:کوچصفهان)

2- پهلوی- چهار فریضه- خمام- عسگر(مرکز: بندر پهلوی)

3- لاهیجان- رانکو- دهشال(مرکز:لاهیجان)

4-گرکانرود- اسالم- توالش(مرکز:گرکانرود)

این تقسیم بندی هم چند ماهی دوام نیاورد و در 19 دی ماه همان سال مصوبه قبلی اصلاح شد و استانهای ایران به استان های یکم تا دهم تغییر پیدا کردند.

گیلان جز شهرستان های استان یکم بود. و شامل هشت بخش رشت، صومعه سرا،رودبار،لاهیجان،بندر پهلوی،کوچصفهان،خمام و لنگرود بود.

از 21 اردیبهشت ماه 1339 با توجه به مادهٔ 13 قانون وظایف و اختیارات استانداران(دولت مکلف است با توجه به سابقه تاریخی نام استان ها را تعیین و اعلام کند) نام استان یکم به استان گیلان تبدیل شد. در 7 بهمن 1340 شهرستان اراک از استان گیلان جدا شد و به استان تهران ملحق شد. شهرستان زنجان نیز که تا تاریخ 6 مرداد 1348 از توابع استان گیلان بود از گیلان جدا شد.

بر طبق آخرین تغییرات استان گیلان در حال حاضر 12 شهرستان، 31 شهر ، 22 بخش و 56 دهستان و 3043 آبادی(روستا، مزرعه، مکان)دارد.

آب و هوا

نمودار آب و هوا برای رشت

ژ

ف

م

آ

م

ژ

ژ

آ

س

اُ

ن

د

 

 

166

 

13

4

 

 

171

 

18

8

 

 

230

 

22

13

 

 

143

 

27

17

 

 

74

 

30

20

 

 

40

 

30

20

 

 

38

 

28

18

 

 

53

 

24

14

 

 

62

 

19

9

 

 

111

 

13

5

 

 

119

 

10

3

 

 

148

 

10

2

دما بر حسب سلسیوس • مجموع بارش بر حسب میلی‌متر

معادل در واحدهای انگلیسی

ژ	ف	م	آ	م	ژ	ژ	آ	س	اُ	ن	د
6.5   55 39	6.7   64 46	9.1   72 55	5.6   81 63	2.9   86 68	1.6   86 68	1.5   82 64	2.1   75 57	2.4   66 48	4.4   55 41	4.7   50 37	5.8   50 36
دما بر حسب فارنهایت • مجموع بارش بر حسب اینچ

آب و هوای گیلان، معتدل مدیترانه ای و ناشی از آب و هوای کوهستانی البرز و دریای خزر است.

همچنیین، به علت فراوانی نزولات جوی در گیلان، شهر رشت را شهر باران می نامند. آب و هوای این استان، از رطوبت زیادی برخوردار است.

طبیعت

جاذبه‌های طبیعی گیلان را می‌توان به شش بخش تقسیم کرد:

۱. سواحل دریا: شهرهای رودسر، آستارا، بندر انزلی، کلاچای، چابکسر و کیاشهر، در کنار دریا قرار دارند. طول ساحل دریا، در استان گیلان به ۲۲۰ می‌رسد.[مدرک]

۲. تالاب‌ها‌: تالاب انزلی، از جمله زیباترین مناظر آبی ایران است. در داخل این تالاب، جزایر زیبایی وجود دارد. تالاب انزلی، از مهم ترین تالابهای جهان محسوب می‌شود که بهمین دلیل، کنوانسیون بین المللی تالاب‌ها، در این شهر مورد تصویب واقع شده‌است. این تالاب، طی ۳ سال اخیر (۱۳۸۴ خورشیدی به بعد) در حال نابودی قرار گرفته‌است.

۳.رودها: بستر رودهای گیلان عمدتاً در مسیر دره ‌های کوهستانی و کوهپایه‌ای که از جنگل‌های سرسبز و انبوه پوشیده شده‌اند قرار گرفته‌است.

جنگل گیلان

4.جنگل‌ها: جنگل‌های لنگرود در لیلا کوه; جنگل‌های تالش; جنگل‌های لاهیجان و جنگل‌های دیلمان از جمله جنگل‌های زیبا و دیدنی گیلان است.^[۲]

5.آب‌های معدنی:

• چشمهٔ آب گاز سنگرود؛ در روستای سنگرود از توابع دهستان عمارلو شهرستان رودبار قرار دارد.
• چشمه کلشتر رودبار؛ این چشمه حدود یک کیلومتر پایین تر از سد سفیدرود در فاصله پانصدمتری جاده اصلی قزوین به رشت قرار دارد.
• چشمه آب معدنی ماسوله؛ در ابتدای ورودی شهر تاریخی ماسوله در کنار پارک شهر قرار دارد.
• چشمه چشماگل؛ در روستای طالم از توابع سنگر قرار دارد.
• چشمه ماستخور؛ در روستای ماستخور نزدیک رودبار در جبهه غربی سد منجیل قرار دارد.
• چشمه آب معدنی سجیران؛ در اشکور بالا، نزدیکی روستای سجیران واقع است.

6. دریاچه ها : بزرگترین دریاچه جهان ( دریاچه کاسپين)، در شمال این استان واقع شده است. در جنوب شهر آستارا نیز یکی از دریاچه‌های زیبای ساحلی گیلان در مساحتی کوچک قرار دارد.

همچنین دریاچه اصلی سد سفیدرود که در دره‌های‌ جنوبی و غربی بخش منجیل از شهرستان رودبار تشکیل شده‌است، نخستین منظره آبی برای مسافرینی است که از جاده قزوین وارد گیلان می‌شوند

ییلاقات

مناطق ییلاقی گیلان که در حال حاضر بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند، عبارت اند از:

• نواحی ییلاقی جواهردشت؛ در ارتفاعات شرق گیلان، منطقه شمالی کوه زیبای سماموس قرار دارد و ییلاقِ نواحی چابکسر، قاسم آباد، واجارگاه، کلاچای و رحیم‌آباد به شمار می‌روند. این ییلاق، از زیباترین نقاط جغرافیائی ایران محسوب می‌شود که متاسفانه، با مهاجرت گسترده و ساخت و ساز ساکنین شهر‌های کلاچای وچابکسر و رحیم‌آباد، در سالهای اخیر در شرف تغییر جدی قرار گرفته‌است.

• ییلاق‌های واقع در مسیر دره رودخانه پل رود شهر کلاچای؛ دره بسیار زیبای پل رود، پس از گذشت از روستای دیماین به نواحی ییلاقی این ناحیه می‌رسد. دره پل رود به دو شاخه تقسیم می‌شود و هر یک به ییلاق‌های واقع در مسیر خود می‌رسد.

• ییلاق‌های دیلمان و اسپیلی؛ ییلاق‌های این ناحیه، هم از نظر چشم انداز و هم از نظر آثار تاریخی و فرهنگی دارای اهمیت بسیار است.

• ییلاق‌های نواحی رودبار؛ این ییلاق‌ها را می‌توان به دو قسمت تقسیم کرد: نخست ییلاق‌های واقع در شرق سفیدرود که عمدتاً در عمارلو، توتکابن و پره سر قرار دارند.

• ییلاق‌های تالش و آستارا؛ ماسوله جنوبی ترین ییلاق تالش است و پس از آن ییلاق‌های ماسال و شاندرمن قرار دارند. ییلاق «تالش دولاب»، ییلاق «مریان»، ییلاق «سوباتان» در این منطقه از این زمره‌اند. شهر آستارا از طریق گردنه حیران به نواحی ییلاقی آستارا مربوط می‌شود.

فراورده‌های کشاورزی و دامی

گیلان، بدلیل آب و هوای مناسبش، دارای کشاورزی و دامپروری غنی، در سرزمین ایران، است. نام‌دارترین فراورده‌های کشاورزی گیلان عبارتند از :

برنج، مرکبات، چای، فندق، بادام زمینی، سیب زمینی، خاویار، پیله ابریشم، کدو، زیتون و...

فرهنگ

گیلان، با پیشینه فرهنگی غنی، از هفت هزار سال تاریخ بهرمند است

دانشگاه‌ها

• دانشگاه گیلان-رشت

www.guilan.ac.ir

• دانشگاه غیرانتفاعی مهر آستان-استانه اشرفیه

وب سایت دانشگاه www.mehrastan.ac.ir

• دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان
• دانشگاه پیام نور رودسر
• دانشگاه پیام نور مرکز رشت
• دانشگاه تهران واحد رضوان‌شهر

مطبوعات

نخستین گام روزنامه نویسی در گیلان، به سال 1325 ه. ق.، برابر یکم مرداد 1286 خورشیدی باز می‌گردد. در این سال، روزنامه خیرالکلام، به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی میرزا ابولقاسم خان افصح المتکلمین در رشت انتشار یافت. پیک سعادت نسوان نخستین نشریه با گرایش چپ در ایران در سال 1306 به صاحب امتیازی روشنک نوعدوست در رشت منتشر می‌شد.

در حال حاضر، حدود 100 نشریه در گیلان، مجوز انتشار دارند که بیش از 20% آنها در شهرستانهای استان گیلان (خارج از مرکز) منتشر می‌شوند ؛ 9 روزنامه، 25 هفته نامه، 6 دوهفته نامه، 30 ماهنامه، 4 دوماهنامه، 13 فصلنامه و تعدادی دوفصلنامه از آن جمله هستند.

58 نشریه محلی، 17 نشریه سراسری (کشوری) و 5 نشریه بین المللی در گیلان منتشر می‌شود.

در گیلان، نشریات متعددی منشتر می‌شود که به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌شود:

• هفته نامه پیام شمال
• فصلنامه فرهنگ گیلان
• فصلنامه گیلان
• فصلنامه گیلان زمین
• ماهنامه گیله وا که به زبان فارسی - گیلکی منتشر می‌شود.

تئاتر و سینما

اولین تئاتر به شکل کلاسیک و در سالن در شهر رشت شروع به کار کرد.

ابراهیم مرادی نخستین فیلم‌ساز ایرانی، در سال ۱۲۷٨ خورشیدی در بندر انزلی در گیلان متولد شد. مرادی در سال 1309 کار فیلم‌برداری برای ساخت فیلم بلندی که بعدها «انتقام برادر» یا «روح و جسم» نام گرفت را در انزلی، آغاز کرد. ویژگی مهم این فیلم ساخت مستقل آن از جریان جاری سینمای آن زمان ایران است كه در تهران و هند متمركز بود. مرادی ساخت و فیلم‌برداری این فیلم را هم‌زمان با فیلم‌برداری «آبی و رابی» توسط رابی اوگانیانس ، آغاز کرد. اما از آن‌جا که سینما در ایران هنری ناشناخته بود، هیچ كس حاضر به كمك مالی به او نشد و او نتوانست در آن سال بیش از هفتصد متر آن را بگیرد. چون روند تولید فیلم به شکلی نسبتاً کامل تا سال 1310 طول کشید، فیلم «انتقام برادر» سومین فیلم داستانی ایرانی است که در تهران به نمایش درآمد و از آن‌جا که تاریخ نویسان سینما زمان نمایش یک فیلم را در پایتخت ملاک داوری تاریخی خود قرار می‌دهند، نوشته‌اند مرادی سومین فیلم بلند سینمایی ایران را ساخته است که نادرست است. نخستین لوکیشن (محل فیلمبرداری) در تاریخ سینمای ایران هم با این حساب در گیلان خواهد بود. همچنین نخستین بازیگران زن تاریخ سینمای ایران، خانم‌ها لیدا ماطاوسیان و ژاسمن ژوزف، از ارامنهٔ ساکن بندر انزلی، نخستین زنانی هستند که در یک فیلم ایرانی نقش آفرینی کرده‌اند. در آن سال‌ها، خانم‌های ارمنی برخلاف خانم‌های مسلمان حق داشتند که بدون حجاب و با کلاه‌های جور واجور در خیابان‌ها ظاهر شوند و به همین دلیل حضور آن‌ها در نمایش‌نامه‌های مختلف و نیز در فیلم‌ها سر و صدایی به وجود نمی‌آورد. مرادی یا توجه به آشنایی‌اش با تئاتر از این موضوع در آن زمان استفاده کرده بود.

زبان

زبان گفتاری بیشینهٔ مردم گیلان، گیلکی است و حدود سه میلیون نفر، متکلم دارد. نواحی باختری و شمال باختری گیلان، تالشی‌ زبان است و از زبانهای دیگری که تکلم می‌شود، می‌توان که به کردی اشاره نمود. همچنین، در برخی نواحی، مانند آستارا و منجیل،  از زبان ترکی آذربایجانی استفاده می‌شود. علاوه بر زبانهای مذکور، در این استان، گویشورانی به زبان کولی‌ها نیز وجود دارند.

از طرفی نادر جهانگیری، استاد زبان‌شناس می‌نویسد:

گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان را می‌توان به سه بخش تقسيم کرد: 1. گونه‌های گيلکی 2. گونه‌های غيرگيلکی از گروه زبان‌های کرانهٔ خزر. 3. گونهٔ ترکی آذری (غير ايرانی). 1. گيلکی خود سه گونهٔ عمده دارد. الف. گونهٔ گيلکی شرق گیلان (بيه‌پيش) در منطقه‌ای محدود از شمال به دريای خزر، از جنوب به بلندی‌های سياهکل، از غرب به آستانه و حسن‌کياده تا مرزهای کوچصفهان و از شرق به لنگرود و رودسر که به تدريج به گويش مازندرانی می‌آميزد. ب. گونهٔ گيلکی رشت (بيه‌پس) که در رشت، خمام، بندر پهلوی [انزلی]، فومن و شفت به آن سخن می‌گويند. ج. گونهٔ گالشی. گونهٔ ديگری از گونه‌های گيلکی است که مردم نواحی کوهستانی لاهيجان به آن سخن می‌گويند. 2. گونه‌های غيرگيلکی از گروه زبان‌های کرانهٔ خزر. الف. تالشی. در تالش، دولاب، ماسال شاندرمن و اسالم به آن گفت‌وگو می‌شود. ب. تاتی. از ديگر گونه‌های زبانی کرانهٔ خزر است که در چند آبادی از بخش رودبار زيتون به آن سخن می‌گويند. ج. کرمانجی. از گونه‌های کردی‌ست که در فاراب و کرمانج عمارلو به ان گفت‌وگو می‌شود. 3. ترکی آذری. گونهٔ زبانی غيرايرانی که در منطقهٔ آستارا رايج است. در بندر ازنلی و طوالش نيز سخن‌گويانی دارد

زبان گیلکی، در حال حاضر، در بیشتر بخشهای گیلان صحبت می‌شود و از نظر زبان‌شناسی، به شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی تعلق دارد. ديگر زبان‌های اين گروه عبارت‌اند از: کردی، بلوچی، تالشی، تاتی، گونه‌های مرکزی ايران و بخشی از گونه‌های فارسی و ارمودی در افغانستان و پاکستان و پراچی در تاجيکستان و افغانستان و هندوستان. برخی گيلکی را به نام پهلوی خوانده‌اند. حمدالله مستوفی قزوينی می‌نويسد: در گشتاسفی که بخشی‌ست در مجاورت دريای خزر و نزديک «ساليان»، زبان‌شان به پهلوی به جيلانی (گيلانی) باز بسته است. مستوفی پهلوی را شبيه و وابسته به گيلکی می‌داند. در ميان اشعار گويندگان بعد از اسلام به آثاری برمی‌خوريم که به مازندرانی و گيلکی کنونی نزديک است. هم‌چنين در گذشته کسانی را که ترانه‌های گيلکی می‌خواندند پهلوی‌خوان می‌ناميدند.

1. گيلکی خود سه گونهٔ عمده دارد. الف. گونهٔ گيلکی شرق گیلان ( بيه‌پيش ) در منطقه‌ای محدود از شمال به دريای خزر، از جنوب به بلندی‌های سياهکل، از غرب به آستانه اشرفیه و حسن‌کياده تا مرزهای کوچصفهان و از شرق به لنگرود و رودسر که به تدريج به گويش مازندرانی می‌آميزد. ب. گونهٔ گيلکی رشت ( بيه‌پس ) که در رشت، خمام، بندر پهلوی، فومن و شفت به آن سخن می‌گويند. ج. گونهٔ گالشی. گونهٔ ديگری از گونه‌های گيلکی است که مردم نواحی کوهستانی شرق گیلان و غرب مازندران، به آن سخن می‌گويند.

گیلکی، از نظر ساختار و واژه‌ها، بسیار شبیه به مازندرانی می‌باشد. در استان گیلان انتشارات و رسانه‌های جمعی متعددی به گیلکی وجود دارد. از نظر دستور زبان تفاوتهای زیادی بین گیلکی و فارسی استاندارد وجود دارد مانند نحوه قرار گرفتن موصوف و صفت که در گیلکی بر خلاف فارسی صفت پیش از موصوف قرار می‌گیرد.

 رودباری، تالشی و تاتی
گویش تاتی، در گیلان، مشابه تاتهای طارم علیا در شمال استان زنجان می‌باشد. گویش تالشی نیز، خود به سه گروه شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می‌شود که نوع جنوبی آن به تاتی نزدیک تر است. تاتی و تالشی، با همدیگر، به خانواده بزرگ تری از زبانها بنام زبانهای تاتی تبار (تاتیک) تعلق دارند. رودباری نیز، احتمالاً که نوعی زبان تاتی تبار می‌باشد که ساختاری گیلکی یافته‌است.

زبان دیلمی از کوههای تالش تا کوههای سمنان گسترده‌است. این زبان مناطقی چون سراوان رشت، مناطق دیلمان و اشکور ، رودبار زیتون ، رودبار الموت ، رودبار شهرستان، رودبار قصران، طالقان، بومیان کرج و حومه آن ،کوههای سمنان، ساوجبلاغ، عمارلو، خورگام و بسیاری دیگر از مناطق دیوار البرز را بر بر می‌گیرد.

اگرچه اکثر اهالی مناطق مذکور (منجمله رودبار الموت، رودبار قصران، طالقان، بومیان کرج، کوههای سمنان، ساوجبلاغ...) زبان را "گیلکی" یا "تاتی" معرفی می‌کنند و از نظر علمی هم گویشهای مربوطه در زمره زبانهای مازندرانی، گیلکی یا تاتی قرار دارند.

مشاهیر

میرزا کوچک خان جنگلی

ادبیات

• • محمد معین، مؤلف فرهنگ فارسی
  • هوشنگ ابتهاج سمیعی، شاعر، متخلص به ه.الف.سایه
  • فرزانه شیدا شاعر , نویسنده و محقق

• سیاست
  • میرزا کوچک خان جنگلی، رهبر نهضت جنگل
  • خسرو گلسرخی، از قهرمانان انقلاب اسلامی
  • یوسف رضا گیلانی ، نخست وزیر پاکستان
  • فتح الله اکبر ، نخست وزیر ایران پیش از کودتای سوم اسفند 1299
• علم
  • مجید سمیعی، رییس فدراسیون جهانی انجمن جراحان مغز و اعصاب
  • محمدعلی مجتهدی‌گیلانی، بنیانگذار دانشگاه صنعتی شریف و مدیر دبیرستان البرز
• مذهب
  • شیخ زاهد گیلانی، استاد و پدر همسر شيخ صفی‌الدین اردبيلی
  • عبدالله لاهیجی، از مراجع سه گانهٔ نجف حامی نهضت مشروطیت ایران
  • محمدتقی بهجت فومنی، مرجع تقلید جهان شیعه
• ورزش
  • سیروس قایقران، بازیکن سابق تیم ملی فوتبال ایران
  • غفور جهانی، بازیکن سابق تیم ملی فوتبال ایران
• هنر
  • ناصر مسعودی، استاد آواز
  • سوسن تسلیمی، بازیگر
  • انوشیروان روحانی، رهبر ارکستر
  • مهدی هاشمی بازیگر سینما و تلویزیون

نگارخانه

کوههای شاه معلم ماسوله

کوههای شاه معلم ماسوله

کوههای شاه معلم ماسوله

منطقه خربو

منطقه خربو

غروب دریای خزر, انزلی

منطقه دَهرا در زمستان

منطقه دَهرا در زمستان

منطقه دَهرا در زمستان

 

یکی از رودخانه‌های منطقه لونک

طبیعت منطقه لونک

نمایی از شهر لاهيجان از فراز شيطان کوه

نیروگاه بادی منجیل

جنگلی در گیلان                                     دریای خزر

منطقه خربو

شکوفه پرتقال

نمایی از استخر لاهیجان از بالای شیطان‌کوه

استان گیلان

	استان گیلان
مرکز	رشت
شهرستان‌ها	آستارا • آستانه اشرفیه • املش • بندر انزلی • رشت • رضوان‌شهر • رودبار زیتون • رودسر • سیاهکل • شفت • صومعه‌سرا • طوالش • فومن • لاهیجان • لنگرود • ماسال
شهرها	آستارا • آستانه اشرفیه • احمدسرگوراب • اسالم • اطاقور • املش • بازارجمعه • بره‌سر • بندر انزلی • پره‌سر • توتکابن • جیرنده • چابکسر • چوبر • حویق • خشکبیجار • خمام • دیلمان • رانکوه • رحیم‌آباد • رستم‌آباد • رشت • رضوان‌شهر • رودبار • رودسر • رودبنه • سنگر • سیاهکل • شفت • شلمان • صومعه‌سرا • فومن • کلاچای • کوچصفهان • کومله • کیاشهر • گوراب زرمیخ • لاهیجان • لشت نشا • لنگرود • لوشان • لوندویل • لیسار • ماسال • ماسوله • مرجقل • منجیل • واجارگاه • هشتپر
جای‌های دیدنی	آبشار سجیران • آبشار لونک • بام سبز • مرداب انزلی • موزه نظامی نیروی دریایی • آرامگاه دکتر محمد معین • اسپیدمزگت • باغ محتشم • بقعه شیخ زاهد گیلانی • پل غازیان • شیطان‌کوه • عمارت شهرداری رشت • عمارت کلاه‌فرنگی رشت • قلعه رودخان • قلعه کول • گردنه حیران • ماسوله • گنجینه تاریخ چای ایران • موزه رشت • موزه میراث روستایی گیلان • تپه مارلیک • موزه کاکتوس‌ها

حرم حضرت معصومه (س) در قم

نقشه استان قم

 

استان قم

استان قم در جنوب استان تهران، شمال استان اصفهان و شرق استان مرکزی در ایران واقع شده‌است. مرکز آن شهر قم است.

 

استان قم
موقعیت
اطلاعات
مرکز استان:  • مختصات:	قم  مختصات: .N° .E°
مساحت :	۱۱۵۲۶ ک‌م^۲
جمعیت(۲۰۰۵):  • پراکندگی :	۱,۰۶۴,۵۴۶  ۹۲.۴/ک‌م^۲
شمار شهرستان‌ها:	۱
منطقه زمانی:	IRST (UTC+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی):	IRST (UTC+۴:۳۰)
زبان(های) اصلی:	فارسی , خلجی , زبان شاهسوان

موقعیت استان قم

استان قم دارای مساحتی حدود ۱۴۶۳۱ کیلومتر مربع بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۷۵، به مرکزیت قم دارای یک شهرستان و یک شهر به نام قم بوده‌است که پس از آن پنج سکونتگاه بنام جعفریه (گازران سابق)، کهک، قنوات (حاجی آباد لک‌های سابق)، سلفچگان و دستجرد تبدیل به شهر شده‌اند. در سال ۱۳۷۵ جعفریه داری ۵۴۰۴ نفر و کهک ۲۴۴۸ نفر، قنوات ۶۶۷۵ نفر و دستجرد ۱۰۹۴ نفر جمعیت داشته‌اند .

موقعیت شهرستان قم

وسعت این شهرستان برابر با وسعت استان قم می‌باشد و دارای ۵ بخش، ۱۰ دهستان و ۳۶۳ آبادی دارای سکنه‌است. پنج بخش آن عبارت اند از: مرکزی، جعفرآباد، خلجستان، سلفچگان و کهک می‌باشد .

شهرها و شهرستان‌ها

	استان قم
مرکز	قم
شهرستان‌ها	قم
شهرها	جعفریه • دستجرد • سلفچگان • قم • قنوات • کهک
جای‌های دیدنی	بارگاه حضرت معصومه • بازار قم • باغ گنبد سبز • چهل‌اختران • حمام حاج عسگرخان • خانه قدیمی امام خمینی • خانه ملاصدرا • غار وشنوه • قلعه خورآباد • مدرسه فیضیه قم • مسجد جمکران • مسجد صرم

اقلیم شهرستان

آب و هوای قم در طبقه بندی اقلیمی کشور در زمره آب و هوای نیمه بیابانی (جزو اقلیم کویری و خشک) محسوب می‌شود چون نزدیک به منطقه بیابانی مرکز ایران است. تابستان‌های آن گرم و خشک و زمستان‌های آن کم و بیش سرد است اختلاف دمای سالانه نسبتاً زیاد و در اغلب اوقات خشکی هوا غلبه دارد. علیرغم آب و هوای خشک و نیمه بیابانی این استان مناطق خوش آب وهوایی اطراف شهر قم وجود دارد که برخوردار از آب و هوای سرد کوهستانی بوده و محل مناسبی برای گذران تعطیلات و ایام گرم سال می‌باشد

مشخصات جمعیتی و اجتماعی شهرستان

جمعیت شهرستان قم در سال ۱۳۸۵ برابر با ۹۵۹,۸۵۲ نفر بوده‌است که ۱۶/۹۱ درصد آن در نقاط شهری ساکن می‌باشد. درقم طوایف (زند، گائینی، شاهسون، لک و...) زندگی می‌کنند.

• نسبت جنسی ۱۰۵ مرد به ازای ۱۰۰ زن
• بعد متوسط خانواده ۴/۷۴ نفر می‌باشد که در نقاط شهری ۴/۷۹ نفر در نقاط روستائی ۴/۲۵ نفر می‌ باشد.
• ۹۹/۷۶ درصد جمعیّت شهرستان مسلمان و مابقی را پیروان دیگر ادیان الهی تشکیل می‌دهند.

موقعیت اقتصادی

اساس اقتصاد استان قم بر پایه كشاورزی ، دامداری و صنعت(صنایع دستی و ماشینی) استوار گردیده است . در زمینه صنعت، این استان با توجه به امكاناتی كه در سالهای اخیر در آن به وجود آمده است و بین دو قطب صنایع مونتاژی و وابسته در تهران و صنایع نسبتاً بنیادی در اصفهان قرار گرفته، به محل فعالیت صنعتگران در رشته‌های میانی و معدنی تبدیل شده است. پایه و اساس صنعت در قم را صنایع كانی غیرفلزی تشكیل می‌دهد.

معني شهر اهواز

1- اين نام در آغاز فقط به قبيله ساکن اين ناحيه اطلاق ميشده .2 - سپس اين نام را به ناحيه اي که مسکن قبيله فوق بود اطلاق کردند . ايرانيان اين ناحيه را سوزيان ( خوزان ) مي ناميدند و آن همان ناحيه قديم عيلام بود .3 - مرکز استان ششم ( خوزستان ) که 329/006 تن جمعيت دارد و آن در کنار رودخانه بزرگ کارون و در مرکز خوزستان واقع شده . راه آهن سرتاسري ايران از پل آهني که در روي رود کارون ساخته شده ميگذرد . توضيح اهواز در زمان ساسانيان ( هرمز اردشير ) ( رام شهر ) و ( شهر رام ) ناميده مي شد . و اعراب آنرا به اهواز بدل کردند . در زمان ناصر الدين شاه آنرا ( ناصري ) و ( ناصريه ) ناميدند . در شهريور1314 ه . ش . به موجب تصويب نامه هيئت وزيران نام ( ناصري ) به ( اهواز ) بدل گرديد .در قديم شهر بوده است سخت خرم از ايام عرب است

نقشه استان خوزستان

اطلاعاتي در مورد شهر اهواز

اهواز
اطلاعات کلی
نام رسمی:	اهواز
کشور:	ایران
استان:	خوزستان
شهرستان:	اهواز
بخش:	مرکزی
نام‌های قدیمی:	اوکسین، تاریانا، هرمزاردشیر، ناصری
سال شهرشدن:	۱۳۰۴
اهواز
مردم
جمعیت	۹۶۹٬۸۴۳ نفر
زبان‌های گفتاری:	فارسی-گویش لری بختیاری و عربی
مذهب:	اسلام (شیعه)
جغرافیای طبیعی
مساحت:	۲۲۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا:	۱۸ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه:	۲۵+ درجه سانتی‌گراد ^[۱]
بارش سالانه:	۲۳۳٫۴ میلی متر
اطلاعات شهری
شهردار:	محمدرضا شمسایی
ره‌آورد:	صنایع دستی، اجناس تجاری
پیش‌شماره تلفنی:	۰۶۱۱
وب‌گاه:	شهرداری اهواز

اهواز يكي از شهرهاي بزرگ ايران

اَهواز یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز استان خوزستان است. این شهر که بخش مرکزی کلانشهر اهواز می‌باشد، از نظر جغرافیایی در ۳۱ درجه و ۲۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۴۰ دقیقه طول شرقی قرار گرفته‌است و در جلگه خوزستان به ارتفاع ۱۸ متر از سطح دریا واقع می‌باشد.

شهر اهواز با ۲۲۰ کیلومتر مربع مساحت، دومین شهر وسیع ایران پس از تهران می‌باشد. جمعیت آن نیز در سرشماری سال ۱۳۸۵ ۹۶۹٬۸۴۳ نفر بوده‌ که اهواز را در جایگاه هفتمین شهر پرجمعیت ایران قرار می‌دهد.

کارون پرآب‌ترین رود ایران، اهواز را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم کرده‌است که این امر جلوه زیبایی به این شهر داده‌است. وجود کارخانجات بزرگ صنعتی، شرکت مناطق نفتخیز جنوب و شرکت ملی حفاری ایران در اهواز، این شهر را به یکی از مهم‌ترین مراکز صنعتی ایران تبدیل کرده‌است و همین امر سبب شده که مهاجران بسیاری را در خود بپذیرد.

شهرهای اطراف اهواز عبارت‌اند از: شهرهای تاریخی دزفول و شوشتر و شوش در سمت شمال، رامهرمز در شرق، ماهشهر، شادگان و خرمشهر در جنوب و دشت آزادگان در سمت غرب.

اهواز کنونی محور ترانزیتی بسیار مهمی است که از راههای زمینی و ریلی و هوایی دیگر شهرهای ایران را به بنادر مهمی مانند ماهشهر و آبادان و بندر امام خمینی و خرمشهر به عنوان مرزهای آبی و شلمچه و چزابه به‌عنوان مرزهای زمینی با کشور عراق متصل می‌کند که بر این اساس جاده‌های منتهی به اهواز همیشه دارای بار سنگین ترافیکی است.

اهواز پیش از اسلام

در زمان ایلامی‌ها در حدود شهر کنونی اهواز شهری به نام تاریانا قرار داشته‌است. عده‌ای از مورخین متأخر نیز بدون استناد تاریخی عنوان نموده‌اند نام اهواز در دوران باستان اوکسین بوده‌است، در صورتی که چنین چیزی واقعیت نداشته و نام این شهر در دورهٔ ایلامیان تاریانا (Tareiana) بوده. اوکسین احتمالاً تلفظ یونانی اوز یا هوز است مراد از آن همان خوزستان است. در زمان هخامنشیان هووج یا خوجستان یا همان هوجستان خوانده می‌شود و داریوش کبیر در کتیبه بیستون خوزستان را به همین نام هووج نام برده‌است. خوز به معنی نیشکر و خوزستان به زبان ایلامی شکرستان است.

در زمان اردوان چهارم از سلسله اشکانی اهواز مدتی پایتخت بوده‌است. در جنگ اردشیر بابکان و اردوان پنجم که در رامهرمز صورت گرفت و اردشیر بر اردوان غلبه کرد اهواز صدمات بسیاری دید. اردشیر بابکان مؤسس دودمان ساسانیان در محل قدیمی شهر اهواز دو شهر بنا نهاد که در یکی از آنها بازاریان سکونت داشتند و در دیگری بزرگان و اشراف. نخستین هوجستان واجار (خوزستان بازار) و دومی را هرمزداردشیر نام داشت.

شهر اهواز در آن زمان هرمزشهر (هرمزداردشیر) نام داشت.(بازمانده‌های هرمزشهر که در زیر سطح اهواز کنونی قرار دارد به خاطر پروژه مترو با خطر تخریب روبروست.) البته در روزگار ساسانیان رامشهر نیز نامیده می‌شده‌است.

در زمان ساسانیان به ویژه در زمان اردشیر بابکان و پسرش شاپور اول بر روی کارون در حدود اهواز سدهای زیادی ساخته شد از جمله سد اهواز یا بند اهواز یا شادروان اهواز که به سد خداآفرید هم معروف بود و توسط اردشیر بابکان ساخته شد. کانال‌های آبیاری و نهرهای مختلف که از سد مذکور منشعب شده بود باعث آبیاری کشتزارها و نخلستانها و در نهایت سرسبزی و خرمی اهواز شده بود. مثل نهر شاهجرد که در بالای سد اهواز از کارون جدا می‌شد و از داخل بخش قدیمی شهر عبور می‌کرد و آن را به دو بخش تقسیم می‌کرد: بخشی که بین نهر شاهجرد و رود مسرقان (گرگر) بود که اصل شهر اهواز و در واقع هستهٔ اولیه و بافت قدیمی شهر و در حدود کوهپایه واقع شده بود.

حدود محلهٔ کارون کنونی اهواز و منبع آب و بازار و مسجد جامع شهر آنجا بود لذا آن را مدینه یا شهر می‌گفتند و در قسمت شرق نهر شاهجرد بود و قسمت دیگر به نام الجزیره یا جزیره که بین شاهجرد و کارون اصلی واقع شده بود نامیده می‌شد و در واقع بخش غربی اهواز قدیم بود (حدود بخش مرکزی و کنونی شهر مثل باغ شیخ و نادری و ۳۰ متری و باغ معین و خیابان۲۴ متری) آثار نهر شاهجرد هم اکنون در محله اهواز قدیم کنونی بین خزعلیه (خرم‌کوشک) و اهواز وجود دارد.

دوران اسلامی

نام کنونی اهواز، به ظاهر بازمانده از دوران اسلامی است ((جمعِ مکسر ”هوز“) به نام «خوزی» (در منابع یونانی ouxioi و در متون هخامنشی huja = عیلام). در وقایع اسلامی اهواز به دست ابوموسی اشعری والی بصره به فرمان عمر بن الخطاب در سال ۱۷ هجری قمری اشغال شد. در اثر این حمله بخش اشرافی‌نشین شهر که به هرمز اردشیر موسوم بود به کلی ویران شد ولی بخش بازاری آن باقی ماند و این بخش همان اوز یا هوز است که در قرن اول هجری به نام اولیه اهواز یا سوق‌الاهواز (خوزستان بازار) خوانده می‌شد.

در زمان آل بویه اهواز به تصرف آنان درآمد و تحت حکومت آل بویه قرار گرفت. در سدهٔ ۴ هجری عضدالدوله دیلمی (فنا خسرو) اقدام به مرمت و آبادانی اهواز کرد و شبکه‌های آبیاری را مرمت کرد و پل معروف هندوان اهواز را از نو ساخت. اهواز در این دوره به حدی آباد و حاصلخیز شد که مقدسی آن را انبار بصره گفته‌است محلهٔ شرقی اهواز در این دوره بنا و با پلی جزیره‌ای که در میان کارون به نام دجیل قرار داشت به محله ناصری بعدی وصل شد.

یاقوت حموی و حمزه اصفهانی و مقدسی گویند: «اهواز قدیم به وسیله نهر شاهجرد به دو محلهٔ بزرگ تقسیم شده بود محلهٔ غربی که بین رودخانه و نهر شاهجرد واقع و جزیره خوانده می‌شد و محلهٔ شرقی که در پای کوه و بازار و مسجد جامع در آن بنا شده بودند و به اصطلاح شهر یا مدینه خوانده می‌شد. شهر شاهجرد در بالای سد اهواز از کارون جدا و روی به طرف شکارهٔ کنونی می‌رفت. لفظ اوباره که اکنون محلی است در اهواز در جنوب خیابان ۳۰ متری به معنی آب‌باره و محل عبور آب است که یادآور همان نهرهای شاهجرد و غیره‌است.»

ابن منشاد می‌نویسد: «اهواز شهر بزرگی است، مردمش زرتشتی و مسلمان و انبار کالاها و فرآورده‌های خوزستان شکر، بافته‌های پشمی، جامه‌های دیبا، پارچه‌های کنفی و دیگر محصولات را از همهٔ شهرهای ایران به اهواز می‌آورند و از این شهر و به وسیلهٔ کشتی از راه خلیج فارس به هندوستان و چین و از راه بصره و عراق و اصفهان به سایر کشورهای جهان حمل می‌کنند. بازرگانان و سوداگران و بیگانگان در این شهر سود بسیار می‌برند. نام اهواز با کالاهای شکر و پارچه، در همهٔ جهان مشهور و به بزرگی موصوف بود و به همین جهت عرب‌ها این شهر را «سوق‌الاهواز» نامیده‌اند.»

منظرهٔ پل سفید، قدیمی‌ترین پل دایر روی رود کارون در اهواز، زمستان ۸۴

از قرن ششم هجری قمری به بعد به علت خراب شدن سد شادروان و همچنین جنگل‌ها و اغتشاشات داخلی و بروز بیماری‌های وبا و طاعون، اهواز رو به خرابی رفت تا آن که در سال ۱۸۶۹ میلادی (۱۲۴۸ هجری خورشیدی) هم‌زمان با حفر کانال سوئز و توجه اروپائیان رونق تازه‌ای گرفت. ناصرالدین شاه قاجار هم از این فرصت برای گسترش کشتیرانی بر روی رود کارون استفاده کرد و در سال ۱۲۶۶ هجری خورشیدی کشتی‌رانی را بر رود کارون برای خارجیان آزاد اعلام کرد و توسط والی خوزستان در کنار اهواز قدیم بندرگاهی به نام «بندر ناصری» احداث کرد. در پی احداث این بندر نام اهواز به «ناصریه» تبدیل شد ولی در دورهٔ پهلوی به نام قدیمی «اهواز» خوانده شد.

کشتیرانی در خوزستان از طریق رود کارون صورت می‌گرفته و به ناچار دو بخش بوده‌است. در شاخهٔ کارون شمالی از شوشتر تا اهواز و در شاخهٔ جنوبی از اهواز تا خلیج فارس کشتیرانی می‌شده‌است. این امر به این دلیل بوده‌است که در مسیر کارون در محل کنونی اهواز صخره‌ای بزرگ قرار داشته که عبور کشتی از آن را ناممکن می‌کرده‌است. همچنین ویرانه‌های سد اهواز نیز مانع دیگری برای کشتی‌رانی بوده‌است. بنابراین کشتی‌هایی که از شوشتر می‌آمده‌اند در محل اهواز بارها را به کشتی دیگری در سمت دیگر صخره منتقل می‌کرده‌اند. این کار باعث به وجود آمدن انبارها و کاروانسراهای بسیاری در اهواز شد و یکی از دلایل رونق تجارت در اهواز هم همین امر بوده‌است. در شوشتر اسنادی به دست آمده که حاکی از تجارت دریایی با دورترین بندرهای دنیا است و این امر جز با وجود بندری در کنار صخرهٔ پیش‌گفته برای تخلیه و بارگیری مجدد میسر نمی‌شده‌است.

به نوشتهٔ کسروی اهواز نوین پس از اعطای اجازهٔ ناصرالدین شاه به خارجیان برای کشتیرانی در قسمت جنوبی کارون رونق دوباره یافت زیرا وجود رشته‌سنگی در محل کنونی پل هفتم مانع از ادامه مسیر کشتی‌ها به قسمت‌های بالا دست کارون می‌شد و کشتی‌ها ناچار بودند بار خود را در این سوی صخره تخلیه کنند و سپس به کشتی‌هایی که در آن سوی صخره بودند منتقل کنند. کم کم ساختمانها و تأسیساتی در این قسمت به وجود آمد و رونق آن هر روز بیشتر می‌شد. قسمت شرقی شهر ابتدا شکل گرفت و محلهٔ عامری و خیابان ۲۴ متری تقریباً اولین قسمت‌های اهواز جدید بودند.

درگیری‌های مختلف دوران مشروطیت و وضع اسف‌بار ایجاد شده در دوران قاجاریه در شوشتر و شیوع طاعون مهلک در آخرین سالهای قرن ۱۳ خورشیدی، همچنین برچیده شدن کشتیرانی در کارون شمالی از یک سو و رونق اقتصادی اهواز از سوی دیگر باعث شد تا مرکزیت خوزستان در آغاز حکومت پهلوی از شوشتر به اهواز منتقل شود

اهواز امروز

اهواز امروز شهری بزرگ و پهناور است که در دو سوی رود پر آب کارون واقع شده‌است. در قسمت غربی شهر محلات مسکونی پرجمعیتی مانند کمپلو، گلستان، کیانپارس و کیان‌آباد قرار دارد امانیه و فلکه ساعت هستهٔ مرکزی قسمت غربی را تشکیل می‌دهند.

نقشهٔ اهواز.

قسمت شرقی شهر بیشتر بازار و مراکز اقتصادی شهر را در خود جای داده، خیابان‌های نادری (سلمان فارسی) و امام (پهلوی سابق) و آزادگان (۲۴متری سابق یا رضا شاه کبیر سابق) و شریعتی (۳۰ متری سابق)و باغ شیخ(ادهم) مرکز قسمت شرقی شهر هستند و همچنین محله‌های معروف پادادشهر، آریاشهر، باهنر، رسالت، منبع آب کوروش، زیتون کارمندی، شهرک نفت در این قسمت از شهر واقع‌اند.

مردم اهواز از اقوام گوناگونی تشکیل می‌شود. مردمان فارس (از جمله شوشتری، دزفولی، بهبهانی)، بختیاری، لر، عرب، صبی، از جمله مهمترین و پرجمعیت ترین اقوم اهواز هستند. محله‌های زیتون کارمندی، ملی راه، کورش، کیانپارس، کیان آباد، گلستان، شهرک دانشگاه، فرهنگ شهر، پاداد شهر، امانیه و هستهٔ مرکزی و بازاری شهر از جمله محله‌های شوشتری، دزفولی و بختیاری نشین هستند و املاک و مستقلات در این مناطق بسیار گران تر از سایر مناطق اهواز می‌باشد.

مناطق زرگان، کوت عبدالله، خزعلیه، سخیریه، عامری، خشایار، کیان، کوی سیاحی، ملاشیه، عین 2، مشعلی، سیدخلف، زوویه، کوت سید صالح، جنگیه، آخرآسفالت، دغاغله، ویس، لشگر آباد از جمله مناطق عرب نشین اهواز هستند.پروژه‌های بزرگی در اهواز در حال احداث هستند که با افتتاح آنها چهرهٔ شهر و وضعیت حمل و نقل شهری اهواز دگرگون خواهد شد. مهم‌ترین این پروژه‌ها اتوبان کمربندی اهواز، پل هشتم کارون و مترو اهواز می‌باشند.

تیم‌های فوتبال فولاد خوزستان و استقلال اهواز از جمله تیمهای مطرح در صحنهٔ فوتبال معاصر هستند.

جغرافیا و آب‌وهوا

آب و هوای اهواز
	ژانویه	فوریه	مارس	آوریل	مـــــه	ژوئـن	ژوئیـه	آگوست	سپتامبر	اکتبـر	نوامبر	دسامبر	سـال
گرم‌ترین C°	۲۲	۳۱	۳۲	۴۱	۴۶	۴۸	۴۸	۴۸	۴۶	۴۲	۳۵	۲۸	۴۸
میانگین‌گرم‌ترین‌ها C°	۱۳	۱۷	۲۲	۲۹	۳۶	۴۰	۴۲	۴۲	۳۸	۳۱	۲۳	۱۷	۳۰
میانگین‌سرد‌ترین‌ها C°	۸	۱۱	۱۶	۲۳	۲۷	۲۸	۳۱	۳۰	۲۷	۲۳	۱۶	۱۲	۲۱
سردنرین C°	---	---	۵	۱۱	۱۷	۱۷	۲۰	۲۲	۱۸	۱۲	۱	۲	---
بارش mm	۵	۴	۳	۲	۱	---	---	---	---	۱	۳	۵	۲۴

دانشگاه‌ها

اهواز کنونی به دلیل وجود دانشگاه‌های بزرگ و معتبر از لحاظ آموزش عالی در جایگاه بسیار ممتازی در سطح کشور می‌باشد. یکشنبه ۲ مهرماه سال ۱۳۳۴ دانشگاه جندی‌شاپور تأسیس شد که چندی بعد به جندی‌شاپور تغییر نام داد و تا آغاز انقلاب اسلامی به همین نام شناخته می‌شد.دانشکدهٔ کشاورزی اولین دانشکدهٔ راه‌اندازی‌شده در دانشگاه و رشته‌های کشاورزی، ادبیات، ریاضی و پزشکی از اولین رشته‌های ارائه‌شده در دانشگاه جندی‌شاپور می‌باشد. یکشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۳۷ نخستین گروه سی و هشت نفری فارغ‌التحصیلان دانشکدهٔ کشاورزی دانشگاه جندی‌شاپور طی مراسمی گواهی‌نامهٔ خود را دریافت داشتند. دانشکده‌های مهندسی، الهیات در بدو شروع انقلاب اسلامی و مجتمع دزفول در سال ۱۳۶۶ و مابقی دانشکده‌ها پیش ازانقلاب اسلامی شروع به فعالیت نموده‌اند. با توجه به صنعتی بودن ناحیهٔ خوزستان فعالیت‌های تحقیقاتی دانشگاه شهید چمران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و ده‌ها تألیف و ترجمه و صدها طرح تحقیقاتی حاصل تلاش‌های محققین این دانشگاه است.

هم اینک بیش از ۱۷۰ رشته در ۵۷ گروه آموزشی و ۱۳ دانشکده در حال فعالیت در این دانشگاه می‌باشند و رشته‌های پزشکی نیز به دانشگاه مستقلی تحت نام دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز تبدیل شدند. هم اکنون در اکثر رشته‌ها دورهٔ لیسانس و فوق لیسانس و در رشته‌های کشاورزی، علوم تربیتی و روان‌شناسی، ریاضی، دامپزشکی، شیمی دوره‌های دکتری برگزار می‌شود.دانشگاه شهید چمران دارای فضای آموزشی بسیار وسیع و مناسبی می‌باشد به طوری که در بین دانشگاه‌ها یکی از چهار دانشگاه بزرگ کشور و بزرگ‌ترین دانشگاه درجنوب و غرب کشور است.

• دانشگاه صنعت نفت اهواز
• دانشگاه شهید چمران اهواز
• دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز
• موسسهٔ آموزش عالی جهاد دانشگاهی خوزستان
• دانشکدهٔ صنعت آب و برق خوزستان
• دانشگاه آزاد اسلامی اهواز
• دانشگاه آزاد اسلامی اهواز علوم و تحقیقات
• دانشگاه پیام نور اهواز
• دانشگاه امام حسین (ع)
• مرکز آموزش عالی فنی شهید چمران
• آموزشکدهٔ فنی و حرفه‌ای سما

هتل‌ها

اهواز در حال حاضر دارای هشت هتل با نامهای اکسین، ایران، بهبهانی، پارس، پارک نو، نادری، هتل هدیه و فجرسپاه می‌باشد.

شهرداری

شهرداری اهواز در سال ۱۳۰۴ خورشیدی تأسیس شد، و در حال حاضر دارای هشت منطقه می‌باشد.

پل‌ها

یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهر اهواز پل‌های اهواز هستند. هم اکنون ۷ پل بر روی کارون در اهواز وجود دارد که از این میان پل سفید (پل اول - پل معلق) و پل هفتم به دلیل سبک خاص معماری و طراحی منحصر به فرد، چشم‌انداز زیبایی به شهر داده‌اند. هفتمین پل اهواز با نام پل ششم یا پل فولاد نیز به تازگی به بهره‌برداری رسیده‌است.

همچنین در حال حاضر عملیات ساخت پل جدیدی به روی رودخانه کارون در شهر اهواز در حال اجراست. این پل که بزرگ‌ترین پل کابلی ایران خواهد بود پیچ استادیوم را به خیابان زند در قسمت شرقی شهر متصل می‌کند و تا حدودی از بار ترافیکی دیگر پل‌ها می‌کاهد.

عملیات ساخت دو پل دیگر نیز بر روی اتوبان کمربندی اهواز در حال اجراست که پیش‌بینی می‌شود عملیات ساخت این دو پل تا پایان سال ۸۷ خاتمه یابد.

مشاهیر

به ترتیب حروف الفبا عبارت اند از:

• ابونواس اهوازی، شاعر معروف ایرانی عربی‌سرا
• صفر ایرانپاک، فوتبالیست و ستارهٔ تیم‌های پرسپولیس و ملی در دو دهه
• علی بن مهزیار اهوازی، دانشمند بزرگ اسلام و تشیع
• منصورامانی، استاد برگزیدهٔ تاریخ و نویسندهٔ برتر در سال‌های 83 و 84
• علی بن عباس مجوسی اهوازی، پزشک ایرانی و نویسندهٔ کتاب‌الملکی (Liber Regius) که چند سده در اروپا تدریس می‌شده‌است.
• محمدرضا اسکندری، وزیر پیشین جهاد کشاورزی
• مسعود بختیاری، خواننده و شاعر فولکلور
• محسن چاوشی، خواننده
• حمید دباشی، روشنفکر ایرانی-آمریکایی، نویسنده و منقد ادبی فرهنگی
• حمید زنگنه، شهردار سابق و نمایندهٔ مجلس اهواز
• محمودرضا شالبافان (رضا وهاب)، غزلسرا
• محمدرضا شالبافان، غزلسرا
• حسین شُکرکُن، پایه‌گذار روان‌شناسی صنعتی و سازمانی در ایران
• علی شمخانی، وزیر سابق دفاع
• محمدرضا شمسایی، شهردار اهواز
• سیاوش شمس، خواننده و آهنگساز
• کیانوش عیاری، کارگردان
• سید صادق فاضلی، کارگردان برجستهٔ تئاتر
• سیاوش قمیشی، خواننده و آهنگ‌ساز
• مهرانگیز کار، فعال حقوق بشر
• پروفسور کرم‌زاده، مرد سال ریاضی جهان و چهرهٔ ماندگار کشوری
• حسین کعبی، فوتبالیست تیم ملی
• ساسی مانکن، خواننده
• احمد محمود، نویسنده
• مصطفی مستور، نویسنده
• نوشین مهداد، خواننده
• تورج نگهبان، ترانه‌سرای نامدار ایرانی
• عزت‌الله نگهبان، پدر باستان‌شناسی نوین ایران

محله هاي اهواز

محلات شهر اهواز

آخر آسفالت | آزادشهر | آسیه‌آباد | امانیه | باسكول | باغ معین | پادادشهر | پردیس | پنج‌طبقه | جاده ساحلی | چم اسخیل | چهارصد دستگاه | حصیرآباد | حمیدیه | خرم‌کوشک | خروسيه | خسروی | خلف‌آباد | درویشیه | زرگان | زویه | زیباشهر | زیتون کارگری | زیتون کارمندی | سپیدار | سیاحی | شلنگ‌آباد | صد دستگاه | طلائیه | عامری | فرهنگ‌شهر | کانتکس | کمپلو | کوت عبدالله | کوروش | کیان آباد | کیانپارس | گاومیش‌آباد | لشکر (شهر سالم) | لشکرآباد | ملاثانی | مَلّاشیه | ملی راه | منبع آب | مهديس | نادری | نیوسایت

کوی‌ها
	۲۲ بهمن | آزادی | استادان | افسران | انقلاب | آیت‌الله کرمی | باهنر | بهارستان | بهروز | تختی | خشایار | راه آهن | رسالت | زیتون | سپیدار | سعدی | طالقانی | عابدی | علوی | فاطمیه | فدائیان اسلام | کارون | گلستان | مجاهد | مشعلی | ملت | ملی راه | نهضت | نیرو | ولی عصر
شهرک‌ها
	ابوذر | دانشگاه | رامین | طالقانی | قائم | نفت | نورد

نگارخانه

پل اهواز                        طلعت بصاری، اولین معاون رئیس دانشگاه شهید چمران و اولین زن معاون دانشگاه در ایران مهرانگیز کار فعال سرشناس حقوق بشر
زهره ملیله‌فرشید، معمار مجموعهٔ ورزشی اهواز، که قرار بود برای المپیک تابستانی آماده شود.

استان خوزستان

مرکز	اهواز
شهرستان‌ها	آبادان • امیدیه • اندیکا • اندیمشک • اهواز • ایذه • باغ‌ملک • بهبهان • خرمشهر • دزفول • دشت آزادگان • رامشیر • رامهرمز • شادگان • شوش • شوشتر • گتوند • لالی • ماهشهر • مسجدسلیمان • هفتگل • هندیجان • هویزه
شهرها	آبادان • آغاجاری • اروندکنار • الوان • امیدیه • اندیمشک • اهواز • ایذه • باغ‌ملک • بستان • بندر امام خمینی • بندر ماهشهر • بهبهان • جایزان • چمران • حر • حسینیه • حمیدیه • خرمشهر • دزآب • دزفول • دهدز • رامشیر • رامهرمز • رفیع • زهره • سالند • سردشت • سوسنگرد • شادگان • شوش • شوشتر • شیبان • صفی‌آباد • صیدون • قلعه خواجه • قلعه‌تل • گتوند • لالی • مسجدسلیمان • مقاومت • ملاثانی • میانرود • مینوشهر • هفتگل • هندیجان • هویزه • ویس
جای‌های دیدنی	آبشار شوی دزفول • آتشکده چگادم‌تپه • آرامگاه یعقوب لیث • اولین چاه نفت ایران • بند میزان • پل سفید اهواز • پل گرگر • پل لالی • تالاب شادگان • تالاب میانگران • تالاب هورالعظیم • تپه چغامیش • دره توبیرون • دریاچه سد دز • دریاچه سد کارون • دریاچه سد کرخه • شهر باستانی آسک • قلعه ارجان • قلعه داودختر • قلعه سلاسل • قلعه شوش • کاخ آپادانا • گندی‌شاپور • مزار رودبند • مزار سبز‌قبا • مسجد جامع خرمشهر • مسجد رانگونی‌ها • معبد چغازنبیل • موزه آبادان

آشنایی بامساجد

این مسجد که بود در قزوین                                      الحق نبود قرینه اش روی زمین

کریاس ودرش جدا بشد از بنیان                                  مهدی سنمار ز نو ساخت متین

ادامه نوشته

نقشه ایران